خط و کتابت یکی از عناصر اساسی انتقال فرهنگ است. پیدایش خط در زندگی انسان به اندازه‌ای اهمیت داشته که تاریخ بشری را تحت تأثیر قرار داده است؛ به گونه‌ای که بعد از اختراع خط، تاریخ به دو دوره ماقبل تاریخ و ما بعد تاریخ تقسیم شده است.

به وسیله خط و نوشتن بوده که گذشتگان علم، فرهنگ و ادبیات خود را به ما منتقل کرده‌اند و به‌وسیله نوشتن کتاب است که ما علوم و فرهنگ خود را به دست آیندگان می‌رسانیم. کتاب یکی از قدیمی‌ترین رسانه‌هایی است که بشر برای گسترش علم از آن استفاده می‌کرده است و با آنکه قرن‌ها از اختراع آن می‌گذرد هنوز بهترین و پرکاربردترین ابزار برای علم‌آموزی است. وسیله‌ای که خداوند متعال نیز فرامین الهی را در قالب آن بر بندگانش عرضه داشته است، از این رو کتاب و کتابخوانی در ارتقای فرهنگ هر جامعه‌ای نقش بسزایی داشته و دارد، اما امروزه به علت پیدایش اینترنت و گسترش علم در فضای مجازی، استقبال کمتری از کتاب می‌شود و فرهنگ کتاب و کتابخوانی در جامعه ما در حال فراموش شدن است زیرا بیشتر مردم ترجیح می‌دهند که وقت بیکاری خود را در فضاهای مجازی سپری کنند. فضای مجازی و مسائل جانبی آن باعث شده سرانه خواندن کتاب کاهش یابد، از طرفی به وجود آمدن تکنولوژی‌های جدید و سرعت پیشرفت آن را نباید منفی دید چرا که به کمک همین پیشرفت علم، امروزه دسترسی به مطالب و کتاب‌ها از طریق اینترنت بسیار آسان شده و بهانه‌ای برای مطالعه نداشتن باقی نگذاشته است.

خانه اول کتابخوانی

برای بالا بردن فرهنگ کتابخوانی در جامعه هم خانواده و هم مسئولان فرهنگی کشور باید اقدام کنند. نقش خانواده به عنوان اولین کانون تربیت در این زمینه بسیار تأثیر‌گذار است. زیرا کسانی کتابخوان می‌شوند که از کودکی با کتاب آشنا شده‌اند؛ کودکانی که شب‌ها با شنیدن قصه‌هایی که پدر و مادر از روی کتاب داستان‌ها می‌خواندند به خواب می‌رفتند؛ همان‌هایی که با جملات کتاب زبان باز می‌کردند و شخصیت‌های کتاب داستان‌هایشان همیشه به یادشان می‌ماند. کتاب خواندن به کودک این امکان را می‌دهد که قوه تخیلش را پرورش دهد. به دلیل اینکه وقتی کودک کتاب می‌خواند تمام شخصیت‌های داستان، زمان، مکان و حوادثی که در داستان اتفاق افتاده را در خیال خود بازسازی می‌کند و بر مبنای ادراک خود فضایی از آن داستان را در ذهن خود می‌سازد، اما امروزه تبلت و گوشی‌های پدر و مادر در دست بچه‌ها جای کتاب و مجلات بچگانه را گرفته و در این وسایل، بازی‌ها و داستان‌ها توسط سازنده این برنامه‌ها خود فضاسازی شده‌اند و به همین سبب قدرت تخیل از کودکان گرفته می‌شود. علاوه بر این کتاب و کتابچه به دلیل ارزان بودن راحت‌تر می‌تواند در اختیار تمام بچه‌ها قرار بگیرد.

توسعه کتابخوانی در خانه دوم

بعد از خانواده مهم‌ترین نهادی که می‌تواند فرهنگ کتابخوانی را بین دانش آموزان رواج دهد، آموزش و پرورش است. مگر نه این است که می‌گوییم مدرسه خانه دوم است. درست است که بچه‌ها کتاب درسی دارند و از روی آن تکالیف خود را انجام می‌دهند اما به نظر می‌آید اگر ساعتی به این امر اختصاص یابد می‌تواند خیلی تأثیرگذارتر باشد. زیرا با کمک معلم با کتاب‌های خوب آشنا می‌شوند و در کنار دوستانشان به مطالعه می‌پردازند. برقراری مسابقه در این زمینه نیز از شیوه‌هایی است که می‌تواند در دانش‌آموزان انگیزه‌ای مضاعف ایجاد کند. این اقدام ضمن آنکه رقابت سالم و مفرحی را میان آنها ایجاد می‌کند، ساعات بیکاری دانش‌آموزان نیز با یک برنامه خوب و حساب‌شده پر می‌شود.

جایی برای دسترسی به کتاب

یکی دیگر از نهادهایی که نقش اساسی در گسترش فرهنگ کتابخوانی در جامعه را ایفا می‌کند، کتابخانه‌ها هستند. کتابخانه‌ها برای عموم مردم در نظر گرفته شده‌اند بنابراین لازم است در تمام رشته‌های مختلف علوم، فنون، فرهنگ، هنر و تمامی معارف بشری، انواع کتاب‌ها، مجلات و نشریات سودمند و جدید را جمع‌آوری کرده و در اختیار اعضای خود قرار دهند. همچنین بهتر است مسئولان این مکان‌ها علاوه بر تأمین کتاب رشته‌های مختلف به دنبال روش‌هایی به منظور جذب حداکثری افراد برای عضویت فعال در این مراکز باشند.

یکی از شیوه‌های جالبی که در سال‌های اخیر در کتابخانه‌های عمومی برای گسترش فرهنگ کتابخوانی انجام گرفته، صدور کارت ویژه برای اعضا است. عضو ویژه در صورتی که کتابی را بخواهد که در آن مرکز موجود نباشد، با امکان جست‌وجو می‌تواند از کتابخانه‌ای که آن کتاب را دارد اطلاع پیدا کرده و با مراجعه به آن محل کتاب مورد نظر خودش را دریافت کند.

یک فنجان مطالعه!

یکی از کارهای خلاقانه‌ای که برای تشویق مردم به کتابخوانی صورت گرفته ایجاد کافه کتاب‌ها از اوایل دهه ۸۰ است. کافه کتاب جایی است دقیقاً مثل کافی‌شاپ‌ها با میزهایی گرد و صندلی‌های چوبی که دور آن قرار گرفته با این تفاوت که در اینجا به جای خوراکی‌ها و تنقلات رنگارنگ، تا دلتان بخواهد، مجله و روزنامه و کتاب وجود دارد. البته نوشیدنی‌هایی هم در حین مطالعه برای مشتریان سرو می‌شود، اما کسی برای آن به اینجا نمی‌آید. البته برخی کتابخانه را به این فضا ترجیح می‌دهند ولی حسن کافه کتاب‌ها آن است که افراد می‌توانند با همراهانشان صحبت هم کنند و در مورد کتاب‌ها به بحث و اظهار نظر بپردازند. در بعضی کافه کتاب‌ها در شب برنامه‌هایی مثل شب شعر، جلسات نقد ادبی و نشست‌هایی با حضور نویسندگان و … برگزار می‌شود. اینجا می‌توان علاوه بر چای و قهوه، یک فنجان مطاله هم نوشید.

دسترسی به کتاب مثل آب خوردن

امروزه با گسترش اینترنت محصولات فرهنگی بیشتری در دسترس همگان قرار دارد. کافی است شخصی به اینترنت دسترسی داشته باشد، دیگر به آسانی می‌تواند از بزرگ‌ترین کتابخانه‌های دیجیتال که در فضای مجازی هستند، استفاده کند. کتابخانه‌های دیجیتال یا الکترونیکی فضایی است مشابه کتابخانه‌های سنتی حاوی کتاب‌های متعدد جدید و قدیمی. با این تفاوت که اینجا از یکایک صفحات کتاب به صورت جداگانه تصویربرداری شده و سپس محتوای آن به صورت یک فایل رایانه‌ای در کنار فایل‌های دیگر در دسترس خواننده قرار می‌گیرد.

تنها کافی است آدرس اینترنتی آن را داشته باشید تا بتوانید وارد کتابخانه‌ای بزرگ شوید و با یک جست‌و جوی ساده کتاب مورد نظر خود را بیابید و آن را مطالعه کنید. یکی از ویژگی‌های مثبت این کتابخانه‌ها آن است که دیگر دستخوش مشکلات بازار کاغذ، نایاب بودن کتاب و… نمی‌شوید، در صورتی که اگر بخواهید هر کدام از این کتاب‌ها را به صورت چاپی تهیه کنید، علاوه بر صرف هزینه بعضاً بالا، باید مدت زیادی نیز وقت صرف پیدا کردن و خرید آن می‌شد. به علاوه آنکه جای کافی برای نگهداری از آن در خانه‌های آپارتمانی امروزی نیز معضل دیگری است.

هرکدام از ما شاید ده‌ها جلد از این کتاب‌ها را داشته باشیم که امروز دیگر چندان به کار ما نمی‌آید، یا به ندرت مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما جای زیادی را اشغال کرده‌اند، در صورتی که در فضای مجازی هیچ کدام از این محدودیت‌ها وجود ندارد و هر زمان که اراده کنیم کتاب‌های مورد نظر به راحتی قابل دسترسی می‌باشد، پس با وجود گسترش اینترنت می‌شود گفت که امکانات مطالعه و کتابخوانی آسان‌تر شده است.

ناگفته نماند که با وجود همه اینها، باز هم کتاب‌های کاغذی و چاپی جای خود را در بین کتابخوان‌ها حفظ کرده‌ است زیرا برای برخی به خصوص کتابخوان‌های حرفه‌ای، کتاب به دست گرفتن و ورق زدن آن لذتی دارد که هیچ فایل رایانه‌ای این حس را به کاربر نمی‌دهد.

کتاب‌ها را بشنوید

کتاب‌های صوتی یا گویا، نرم‌افزارهایی هستند که به وسیله آنها می‌توانید متن کتاب را که از پیش توسط یک یا چند نفر خوانده می‌شود و صدای آنها را به صورت فایل صوتی آماده شده، بشنوید. این شیوه در ابتدا برای ارائه به نابینایان آماده شده بود. زیرا با در نظر گرفتن این واقعیت که میزان مطالعه‌‌ افراد در کودکی رابطه‌‌ مستقیمی با رشد ذهنی آنان دارد، ضروری است که نابینایان برای افزایش بهره‌ هوشی و قابلیت‌های یادگیری خود، از سنین کودکی با کتاب و کتابخوانی آشنا شوند و کتاب‌های صوتی به بهترین نحو این نیاز نابینایان را برآورده می‌کند، اما بعد از مدتی با پیشرفت تکنولوژی فایل‌های صوتی برای عموم مردم هم کاربرد داشته است. امروزه با همگانی شدن استفاده از دستگاه‌های پخش موسیقی و‌ آی‌پدها، کتاب‌های سخنگو در دسترس همگان قرار گرفته و علاقه‌مندانی که به هر نحو، امکان خواندن کتاب را ندارند، می‌توانند از آن استفاده کنند.

کتاب در جیب شماست، دیگر بهانه نگیرید

و در نهایت باید گفت عرضه کتاب‌های جیبی به بازار ایده خلاقانه‌ای برای بالا آوردن سرانه مطالعه بود زیرا هم حمل آن نسبت به کتاب‌های قطع بزرگ راحت‌تر بود و هم در هر حالتی افراد می‌توانستند آن را مطالعه کنند. استقبال از این کتاب‌ها با وجود موبایل‌های پیشرفته امروزی که امکان دانلود و مطالعه به‌وسیله آنها فراهم است، همچنان مطلوب است، به خصوص در میان دانش‌آموزان و دانشجویان، زیرا برخی از نکته‌های درسی در نسخه‌های جیبی چاپ شده است. حالا که همه چیز فراهم است دیگر برای کتاب نخواندن بهانه نگیرید. منبع : روزنامه جوان

کانال تلگرام پایگاه خبری عصر تبریز سامانه پیامکی عصر تبریز

اشتراک این خبر در :