عصر تبریز: بهره گرفتن از متن مقتل برای شاعران شعر رثایی آذربایجان به دو شکل صورت گرفته است.

نخست استفاده مستقیم از متن مقتل و تأکید بر سندیّت آن. بنگرید :

بو سؤز کی عرض ائدیرم مقتلین عبارتی دور

صحیح دیر خبری مجلسی روایتی دور

و یا:

عرضیمه وار شاهد اولسا مشتری

نقل ائده‌ر هم مجلسی هم شوشتری

این نحو از استناد را می‌توان در اشعار شاعرانی چون حسینی سعدی زمان و شآنی دید که دو نمونه فوق‌الذّکر به ترتیب از این دو شاعر است.

در گنجینه  ادبیات عاشورایی آذربایجان به نمونه‌هایی نیز برمی‌خوریم که شاعر برداشتی شاعرانه از روایت مقتل و کلام معصوم و آیات قرآن کریم را با بیانی شاعرانه عرضه می‌کند  به نحوی که اصلِ اثر هنری فارغ از موضوع و محتوای آن هماورد می‌طلبد.

یک نمونه :

سید بن طاووس در مقتل « اللّهوف فی قتلی الطّفوف» آورده است:

« و لما اثخن الحسین (علیه السلام) بالجراح و بقى کالقنفذ طعنه صالح بن وهب المرى على خاصرته طعنه فسقط الحسین (علیه السلام) عن فرسه الى الارض على خده الایمن و هو یقول : بسم‌الله و بالله و علی ملّه رسول‌الله…»

چون امام حسین (علیه السلام) در اثر زیادى زخم ناتوان شد و بدنش از زیادى تیر همچون خارپشت گردید صالح بن وهب مرى چنان نیزه بر پهلویش زد که از اسب بر روى زمین افتاد و گونه راستش به روى خاک قرار گرفت در حالی که می‌گفت: بسم‌الله و بالله و علی ملّه رسول‌الله.

و اینک این بیت حاج رضا صرّاف تبریزی که برداشتی است زیبا از این عبارتِ مقتلِ لهوف و بیت آغازین مرثیه‌ای بلند و پرمغز:

ذوالجناح اوستن چون ییخیلدی صراط المستقیم

سؤیلدی اولدمده بسم‌الله الرحمن الرحیم.

 

مهدی نعلبندی / اول محرم‌الحرام ۱۴۳۵

کانال تلگرام پایگاه خبری عصر تبریز سامانه پیامکی عصر تبریز

اشتراک این خبر در :